Czym się różni bez od bzu

Biolodzy potrafią ostro namieszać w nazewnictwie gatunków. Zmiany to nie tylko sztuka dla sztuki, bo badania genetyczne pomogły zrozumieć i dokładniej usystematyzować pokrewieństwo między różnymi organizmami. I czasem wbrew dawno utartym nazwom nadali nowe. Np uparli się, że świnka morska (Cavia porcellus) to nie jest świnka morska tylko kawia domowa. Ha, tylko kłopot polega na tym, że jeśli komuś powiecie: „Mam w domu kawię”, to nikt Was nie zrozumie. I podobne problemy pojawiają się, kiedy mówimy o roślinach. Mniejszy problem, kiedy dotyczy to mniej znanych roślin i niewielu zapaleńców będzie wiedziało, że firletka lepka to smółka pospolita, a przez chwilę była nawet lepnicą smółką, to przy popularnych roślinach generuje to sporo kłopotów przy komunikacji. O ile o mniszku lekarskim (Taraxacum officinale) już wiele osób nie mówi mlecz, bo to inna roślina (Sonchus), to jednak mnóstwo osób wciąż nazywa jaśminowca jaśminem (zobaczcie porównanie), a koszmarnie dużo osób mówi: czarne jagody (bjech!) zamiast borówki czarne (Vaccinium myrtillus) (choć to akurat nie nowina, bo w Małopolsce od zawsze wiemy, że borówka nazywa się borówka 😉 ). Miód akacjowy nie powstaje z akacji, tylko z robinii (grochodrzewu). A kaczeńce bez żadnego trybu zostały przemianowane na knieć błotną (Caltha palustris). No i jest problem z bzem.

O rwaniu majowych bzów pisał Tuwim:
„Narwali bzu, naszarpali,
Nadarli go, natargali,
Nanieśli świeżego, mokrego,
Białego i tego bzowego(…)”

I jeszcze w „Erotyku majowym”:
„trzę­sę się two­im szczę­ściem
I drżę jak tar­ga­ne bzy”.

Mieczysław Fogg niecierpliwie wyczekiwał: „Kiedy znów zakwitną białe bzy” i przyniosą powiew wiosny dla zakochanych spacerujących w bzowych alejach.

A Stare Dobre Małżeństwo święciło maj balladą:
„(…) a teraz maj i maj i maj
dokoła się święci
od wonnych bzów szalonych bzów
wprost w głowie się kręci”.

I Agnieszka Osiecka:
„Bez pachniał bzem najczęściej
i przekwitł o swojej porze.
Zostało mi po nim szczęście
w liliowo bzowym kolorze”.

Wszyscy wiedzą, że maj wybucha zapachem bzów, liliowych, fioletowych i białych, które upajają zapachem. I co? I wszyscy nie mają racji. Bo na początku maja to nie bzy zawracają nam w głowach, tylko lilaki. Roślina, którą wszyscy tradycyjnie nazywają bzem, oficjalnie nazywa się lilak (Syringa) i należy do rodziny oliwkowatych. A bez? To bez (Sambucus). Bez czarny, bez koralowy, bez hebd, to inna rodzina: piżmaczkowatych.

Bez i dziki bez, bez czy lilak, czym się różni bez od lilaka,

W moich okolicach wszyscy wiedzą, że bzy są liliowe i kwitną na początku maja, a dziko rosną dzikie bzy 😉 Dziki bez kwitnie na przełomie maja i czerwca, a pod koniec września dojrzewają jego czarne owoce.

Przepisy z lilakiem znajdziecie pod tagiem bez lilak. Tradycyjnie używana nazwa jest tak silnie zakorzeniona, że ciężko przekonać osoby, które na początku maja szukają przepisów z bzem, żeby znalazły przepisy z lilakiem 😉
Lilak ma wyjątkowy zapach, ale jest gorzko-cierpki w smaku, dlatego w przepisach raczej używam go tylko do aromatyzowania potraw, ale nie do bezpośredniego jedzenia.

Przepisy z dzikim bzem znajdziecie pod tagiem bez czarny i w książce „Smakowite drzewa„. Białe kwiaty czarnego bzu po prostu uwielbiam i z wielką niecierpliwością czekam, kiedy znów zakwitną właśnie te białe bzy. Ich zapach nie jest tak uwodzicielski jak zapach lilaka, ale smak jest genialny! Wspaniale współgra z owocami, a kwiaty można śmiało zjadać (po obróbce – ze względu na sambunigrynę). Ale ich smak… Ach!

Smacznego!

3 myśli na temat “Czym się różni bez od bzu

  1. Bardzo słuszny i dobry wpis,
    nierozwiązywalny konflikt między próbą uświadomienia ludzi o poprawnej nomenklaturze, a stosowaniem przez nich nazw powiedzmy etnobotanicznych. Ale mimo to warto szerzyć wiedzę o poprawnej nomenklaturze (chociaż nie uważam, iż ma sens wymuszanie na ludziach używania nazw botanicznych np. Capsella bursa-pastoris zamiast tasznika;))

    Pozdrawiam

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s